صدای ناله، زوزه یا تقتق از قسمت زیرین خودرو، بهویژه در زمان حرکت، تعویض دنده یا توقف، میتواند برای هر رانندهای نگرانکننده باشد. یکی از منابع اصلی این صداها ممکن است گیربکس خودرو باشد؛ اما آیا هر صدایی از گیربکس، الزاماً به معنای خرابی آن است؟ پاسخ کوتاه، خیر است. در این مقاله با بررسی دقیق انواع صداهای غیرعادی گیربکس و شرایطی که در آنها شنیده میشوند، به شما کمک میکنیم تا تفاوت بین صداهای طبیعی، هشداردهنده یا بحرانی را تشخیص دهید.
صدای ناله یکنواخت هنگام حرکت
این صدا اغلب به صورت ممتد و با فرکانس بالا شنیده میشود و معمولاً با افزایش سرعت خودرو، شدت آن نیز بیشتر میشود. این صدا معمولاً از بلبرینگهای داخلی گیربکس یا دیفرانسیل ناشی میشود.
تفسیر:
ممکن است نشانهای از سائیدگی یا خشک کار کردن بلبرینگها باشد. اگر روغن گیربکس مدتها تعویض نشده یا نشت کرده باشد، این قطعات بدون روانکاری مناسب کار میکنند و صدای ناله ایجاد میشود.
برای دریافت مشاوره رایگان در زمینه تعمیر گیربکس، حتماً با تیم گیربکس پلاس تماس بگیرید.
صدای زوزه هنگام گاز دادن یا کاهش سرعت
وقتی در حالت گاز دادن یا برداشتن پا از پدال، صدای خاصی از گیربکس میشنوید، احتمال دارد مشکل از چرخدندههای داخلی یا تنظیم نبودن فاصله بین آنها باشد.
تفسیر:
این مورد میتواند نشانهای از خرابی چرخدندهها یا خوردگی آنها در اثر بارگذاری زیاد یا عملکرد نادرست روغن باشد.
صدای تقتق هنگام تعویض دنده
اگر هنگام تعویض دنده (بهخصوص در گیربکس دستی) صدای تقتق یا ضربه میشنوید، این صدا ممکن است از فرسودگی دندهها، دفرمه شدن همزمانکنندهها (Synchronizer) یا حتی مشکلات دستهدنده باشد.
تفسیر:
نیاز به بررسی فوری دارد، زیرا احتمال آسیب به دندانههای گیربکس زیاد است.
صدای ناله فقط در دنده خاصی
اگر تنها هنگام قرار گرفتن در دنده مشخصی مانند دنده ۳ یا دنده عقب، صدای ناله شنیده میشود، ممکن است اشکال تنها در آن دنده خاص یا یاتاقانهای مرتبط باشد.
تفسیر:
به احتمال زیاد مشکل موضعی است، اما در صورت نادیده گرفتن، میتواند به اجزای دیگر نیز سرایت کند.
صدای غیرعادی در گیربکس اتوماتیک هنگام تعویض دنده
در گیربکسهای اتوماتیک، اگر صدا فقط هنگام تعویض دندهها (مانند از دنده ۲ به ۳) شنیده شود، احتمالاً اشکال از شیر برقی، سیستم هیدرولیک یا حتی TCU (کامپیوتر گیربکس) است.
تفسیر:
در این حالت معمولاً صدای زوزه یا تقه همراه با تأخیر در تعویض دندهها است و بررسی تخصصی با دستگاه دیاگ توصیه میشود.
صدای جیغمانند در حالت سرد بودن خودرو
در بسیاری از خودروها، بهویژه در هوای سرد، ممکن است در لحظات ابتدایی حرکت یا بلافاصله بعد از استارت زدن، صدای جیغ یا ناله کوتاهی شنیده شود که پس از چند دقیقه ناپدید میشود.
تفسیر:
این صدا غالباً ناشی از سفت بودن روغن گیربکس در دمای پایین است. اگر روغن گیربکس کیفیت پایینی داشته یا مناسب فصل سرد نباشد، در لحظات اولیه اصطکاک بیشتری بین قطعات به وجود میآید و صدا تولید میشود. با گرم شدن خودرو و روان شدن روغن، این صدا رفع میشود. اگر این صدا بعد از گرم شدن هم ادامه پیدا کرد، نشان از فرسودگی قطعات دارد و باید بررسی تخصصی انجام شود.
صدای تقتق از زیر خودرو در هنگام شتابگیری
گاهی تصور میشود این صدا از گیربکس میآید، اما در واقع میتواند ناشی از خرابی پلوسها، چهارشاخ گاردان یا حتی دستهموتور و دستهگیربکس باشد.
تفسیر:
اگر صدا هنگام تعویض دنده همراه با لرزش و کوبش حس شود، احتمال خرابی دستهموتورها زیاد است. اما اگر فقط در هنگام شتابگیری شنیده شود، پلوسها باید بررسی شوند. این موارد نشان میدهد که همه صداها الزاماً مستقیماً به گیربکس مربوط نیستند، اما گیربکس را تحت تأثیر قرار میدهند.
صدای ناله هنگام خلاص بودن دنده
اگر خودرو در حالت خلاص صدای ناله تولید میکند، اما بهمحض فشردن کلاچ یا قرار دادن دنده در حالت درایو (در گیربکس اتوماتیک) صدا قطع میشود، این نشانه ساییدگی بلبرینگ ورودی یا بلبرینگ کلاچ (در گیربکس دستی) است.
تفسیر:
در گیربکسهای دستی، بلبرینگ کلاچ یکی از قطعاتی است که در صورت خرابی صدای ممتد ناله تولید میکند. این صدا معمولاً هنگام رها بودن پدال کلاچ شنیده میشود و با فشردن آن کاهش مییابد. در گیربکس اتوماتیک هم ممکن است شیرهای برقی یا بادی تعویض دنده در حالت خلاص عملکرد غیرعادی داشته باشند.
تأثیر کیفیت روغن گیربکس بر صداهای غیرعادی
یکی از علل اصلی تولید صدا در گیربکس، روغن نامناسب یا کهنه است. بسیاری از رانندگان تصور میکنند روغن گیربکس “تا آخر عمر خودرو نیاز به تعویض ندارد”، اما این باور اشتباه است.
تفسیر:
روغن گیربکس، چه در مدلهای دستی و چه اتوماتیک، با گذشت زمان دچار کاهش ویسکوزیته، آلودگی به برادههای فلز و اکسیداسیون میشود. این تغییرات باعث کاهش روانکاری، افزایش اصطکاک و در نتیجه تولید صدا میشود. همچنین اگر روغن اشتباه با ویسکوزیته غیرمجاز یا برند غیرمعتبر استفاده شود، احتمال ایجاد صدا حتی در گیربکس سالم نیز وجود دارد.
اهمیت رانندگی با احتیاط در جلوگیری از صداها
یکی از عوامل تشدیدکننده مشکلات گیربکس و ایجاد صدا، رانندگی تهاجمی یا سبک رانندگی اشتباه است. معکوسکشیهای شدید، تعویض دنده با تأخیر، شتابگیری ناگهانی یا توقف ناگهانی، همگی به اجزای داخلی گیربکس فشار وارد میکنند.
تفسیر:
اگر عادت دارید در دور موتور بالا دنده عوض کنید یا گاهی بدون توقف کامل دنده عقب بزنید، گیربکس بهمرور فرسوده میشود و صداهای غیرعادی ایجاد میکند. سبک رانندگی نقش مهمی در سلامت و بیصدا کار کردن گیربکس دارد.
استفاده از دستگاه دیاگ صوتی یا آنالیز ارتعاشی
در خودروهای پیشرفته یا در تعمیرگاههای تخصصی، از ابزارهای تشخیص صوتی استفاده میشود که میتوانند منبع دقیق صدا را با میکروفنهای صنعتی مشخص کنند.
تفسیر:
با استفاده از این دستگاهها میتوان تشخیص داد که صدا از کدام بخش گیربکس یا سیستم انتقال قدرت میآید. این روش بهویژه زمانی مفید است که صدا بهطور متناوب شنیده میشود و با روشهای سنتی قابل ردیابی نیست.
نتیجهگیری نهایی
در نهایت باید گفت که صدای ناله یا هر نوع صدای غیرعادی از گیربکس، همیشه به معنی خرابی قطعی نیست، اما هشدار مهمی است که نباید نادیده گرفته شود. با شناخت نوع صدا، محل و زمان وقوع آن، میتوان بهموقع برای تعمیر یا نگهداری مناسب اقدام کرد. گاهی فقط یک تعویض روغن ساده کافی است، اما در برخی موارد نیاز به تعمیر تخصصی، تنظیم مجدد یا حتی تعویض قطعه دارید.