علت صدای گیربکس در حالت درجا از نشانههای مهم اختلال در سیستم انتقال قدرت است که نباید نادیده گرفته شود. گیربکس وظیفه دارد نیروی تولیدشده توسط موتور را به چرخها منتقل کند و هرگونه نقص در روانکاری، بلبرینگها یا چرخدندههای آن میتواند عملکرد خودرو را مختل کند.
در بسیاری از موارد، کمبود یا آلودگی روغن گیربکس عامل اصلی این صداهاست، اما خرابی بلبرینگها، شفت ورودی، دستهموتور یا حتی دیفرانسیل نیز میتواند منبع تولید صدا باشد. در این مقاله، با دلایل ایجاد صدای گیربکس در حالت درجا، نشانههای خطر و روشهای پیشگیری آشنا میشوید تا بتوانید با تشخیص بهموقع، از تعمیرات پرهزینه جلوگیری کرده و عملکرد خودرو را در بهترین وضعیت نگه دارید.
کمبود یا آلودگی روغن دلیل صدای گیربکس در حالت درجا
یکی از اصلیترین دلایل صدای گیربکس در حالت درجا کم بودن سطح روغن یا کثیف شدن آن است. روغن گیربکس نقش روانکننده و خنککننده دندهها و بلبرینگها را دارد. در صورت کاهش سطح روغن یا آلودگی شدید آن، تماس فلز با فلز رخ داده و صداهای سایشی یا خشخش شنیده میشود. این مشکل معمولاً در گیربکسهای اتوماتیک شدیدتر است، زیرا انتقال نیرو در آنها به کمک فشار روغن انجام میشود. بررسی دورهای سطح و رنگ روغن گیربکس میتواند از بسیاری از خرابیها جلوگیری کند. اگر رنگ روغن تیره یا بوی سوختگی داشت، زمان تعویض آن فرا رسیده است.
-خرابی بلبرینگها یا شفت ورودی گیربکس
بلبرینگها وظیفه دارند حرکت دندهها و شفتها را نرم و بیصدا کنند. اگر یکی از بلبرینگهای گیربکس خشک شود، دچار ترک یا شکستگی شود، صدایی مداوم در حالت درجا ایجاد میکند. در خودروهای دندهای، این صدا معمولاً در حالت خلاص شنیده میشود اما با فشردن پدال کلاچ ممکن است قطع شود. این نشانه، احتمال خرابی بلبرینگ شفت ورودی گیربکس را بالا میبرد. بیتوجهی به این مشکل میتواند به آسیب چرخدندهها و نیاز به تعمیر اساسی گیربکس منجر شود. تعویض بلبرینگ معیوب راهحل نهایی است و باید توسط تعمیرکار متخصص انجام شود.
-خرابی دندهها یا چرخدندههای داخلی
اگر دندههای داخلی گیربکس لبپر یا ساییده شده باشند، در حالت درجا نیز صدایی غیرعادی ایجاد میکنند. این مشکل معمولاً بهدلیل رانندگی نادرست، تعویض دنده ناگهانی یا کمبود روغن به وجود میآید. صدا ممکن است شبیه صدای زوزه ممتد باشد که با افزایش یا کاهش دور موتور تغییر میکند. در این حالت باید گیربکس باز و چرخدندههای آسیبدیده تعویض شوند. استفاده از روغن باکیفیت و تعویض منظم آن نقش زیادی در جلوگیری از این نوع خرابی دارد.
نقش دیفرانسیل در صدای گیربکس در حالت درجا
گاهی منبع صدا در واقع گیربکس نیست، بلکه از دیفرانسیل میآید. در خودروهای دیفرانسیل جلو یا عقب، خرابی بلبرینگها یا کمبود روغن دیفرانسیل میتواند صدایی مشابه گیربکس ایجاد کند. صدای زوزه یا تقتق در حالت درجا معمولاً به لرزش یا سایش در دیفرانسیل مربوط است. بررسی میزان روغن دیفرانسیل و سلامت چرخدندههای آن ضروری است. در بعضی خودروها، انتقال صدا از دیفرانسیل به اتاق باعث اشتباه در تشخیص میشود، بنابراین لازم است خودرو روی جک بالا برود و مکان صدا دقیق شناسایی شود.
خرابی دستهموتور یا دستهگیربکس
اگر دستهموتور یا دستهگیربکس دچار پارگی یا شکستگی شده باشد، موتور و گیربکس در جای خود لرزش غیرطبیعی خواهند داشت. این لرزش باعث میشود در حالت درجا صدای تقتق یا ضربه از ناحیه گیربکس شنیده شود. بهویژه در خودروهایی که گیربکس آنها به شاسی نزدیک است، این صدا بهوضوح در کابین شنیده میشود. تعویض دستهموتور و دستهگیربکس معمولاً هزینه زیادی ندارد و میتواند بسیاری از صداهای آزاردهنده را برطرف کند.
صدا در گیربکس اتوماتیک؛ نشانه فشار روغن پایین
در خودروهای اتوماتیک، صدا در حالت درجا میتواند ناشی از افت فشار روغن در سیستم هیدرولیک گیربکس باشد. اگر فیلتر گیربکس گرفته باشد یا پمپ روغن ضعیف کار کند، روغن کافی به دندهها و کلاچهای داخلی نمیرسد. این وضعیت باعث زوزه یا صداهای منقطع در حالت پارک یا خلاص میشود. در چنین حالتی، ریست گیربکس یا تعویض فیلتر و روغن میتواند مشکل را رفع کند. البته اگر صدا همراه با ضربه در هنگام تعویض دنده باشد، احتمال خرابی شیر برقیها یا بدنه سوپاپ وجود دارد.
تفاوت صدای گیربکس در حالت درجا با حالت حرکت
گاهی رانندهها تصور میکنند صدای شنیدهشده از گیربکس است، درحالیکه ممکن است از اگزوز، موتور یا تسمهها باشد. در حالت درجا، اگر صدا با افزایش دور موتور تغییر نکند، معمولاً منبع آن داخل گیربکس نیست. اما اگر صدا با افزایش یا کاهش دور موتور تغییر کند، احتمالاً از چرخدندهها یا بلبرینگهای داخلی گیربکس است. در خودروهای اتوماتیک، صدا در حالت P معمولاً طبیعی است اما در حالت D یا R نباید شنیده شود.
سوالات متداول صدای گیربکس در حالت درجا
آیا صدای گیربکس در حالت درجا خطرناک است؟
در بیشتر موارد، بله. چون میتواند نشانه کمبود روغن یا خرابی بلبرینگ باشد که در صورت بیتوجهی، هزینه تعمیر را چند برابر میکند.
آیا میتوان با افزودن روغن، صدا را برطرف کرد؟
اگر علت فقط کمبود روغن باشد، بله. اما اگر بلبرینگ یا دنده آسیب دیده باشد، نیاز به تعمیر تخصصی است.
اگر صدا فقط در روزهای سرد شنیده میشود، طبیعی است؟
در هوای سرد ممکن است روغن غلیظتر شود و تا گرم شدن گیربکس کمی صدا تولید کند. اگر پس از چند دقیقه صدا قطع شود، جای نگرانی نیست.
نتیجهگیری
دلیل صدای گیربکس در حالت درجا هرگز نباید نادیده گرفته شود. این صدا میتواند نشانهای از کمبود روغن، خرابی بلبرینگ، پارگی دستهموتور یا حتی آسیب داخلی دندهها باشد. تشخیص زودهنگام و اقدام سریع برای رفع آن، مانع از بروز خرابیهای سنگینتر میشود. برای جلوگیری از این مشکل، بهتر است سرویس روغن گیربکس را بهموقع انجام دهید، فیلترها را تعویض کنید و از رانندگی با فشار بالا پرهیز نمایید. در صورت شنیدن هر صدای غیرعادی، مشورت با مکانیک متخصص بهترین راه است تا گیربکس سالم و بیصدا کار کند.