وقتی گیربکس اتومات هنگام تعویض دندهها، بهویژه از دنده پایین به بالا، با ضربه یا تقه شدید واکنش نشان میدهد، به این حالت “لگد زدن گیربکس” میگویند. لگد زدن گیربکس اتومات مشکل آزاردهندهای است که میتواند در خودروهای اتوماتیک رخ دهد. این مشکل میتواند در سرعتهای مختلف و حتی هنگام تعویض بین حالتهای D و R نمایان شود و علاوه بر ایجاد احساس ناخوشایند، نشانهای از اختلال در سیستم انتقال قدرت خودرو است. در این مقاله از گیربکس پلاس، دلایل اصلی این پدیده، علائم هشداردهنده و راههای رفع آن بهطور جامع بررسی میشود.
لگد زدن گیربکس اتومات یعنی چه؟
از مشکلات رایج در خودروهای اتومات، لگد زدن یا ضربه زدن گیربکس هنگام تعویض دنده است. این مشکل میتواند در سرعتهای مختلف یا حتی هنگام تعویض بین حالتهای D و R رخ دهد و علاوه بر آزاردهنده بودن، نشانهای از وجود ایراد در سیستم انتقال قدرت خودروست.
گیربکس اتومات به دلیل طراحی پیچیدهاش شامل اجزایی مانند تورک کانورتر، اویل پمپ، صفحات کلاچ و شیرهای برقی است. اگر هر یک از این قطعات دچار اختلال شوند، هماهنگی بین فشار روغن و تعویض دندهها از بین میرود و لگد یا ضربه حس میشود. در ادامه، دلایل، روشهای بررسی و تعمیر این مشکل را بهصورت جامع بررسی میکنیم.
لگد زدن گیربکس یعنی چه و چرا خطرناک است؟
وقتی گیربکس اتوماتیک در زمان تعویض دندهها (مثلاً از ۱ به ۲ یا از ۲ به ۳) به جای تعویض نرم، با ضربه ناگهانی یا تقه شدید همراه میشود، اصطلاحاً میگویند گیربکس لگد میزند.
این پدیده معمولاً به دلیل تغییر ناگهانی فشار روغن داخل سیستم هیدرولیک رخ میدهد. روغن نقش حیاتی در انتقال نیرو بین توربین و چرخدندهها دارد، و اگر دمای روغن بالا برود یا فیلتر آن کثیف شود، فشار بهدرستی تنظیم نمیشود.
در ابتدا شاید فقط گاهی احساس شود، اما در صورت بیتوجهی، آسیب به سوپاپها، صفحات کلاچ و حتی مبدل گشتاور محتمل است.
مهمترین دلایل لگد زدن گیربکس اتومات
لگد زدن میتواند ناشی از چندین علت فنی باشد. در خودروهای مختلف (مثل هیوندا، کیا، تویوتا، جک و سوناتا) دلایل معمول به شرح زیر است:
- کاهش کیفیت یا کمبود روغن گیربکس
روغن کهنه یا آلوده نمیتواند فشار موردنیاز را تأمین کند. کمبود روغن باعث اصطکاک بیش از حد بین دیسکها و تأخیر در تعویض میشود.
- خرابی شیر برقی یا سلونوئیدها
سلونوئیدها کنترل فشار هیدرولیک را بر عهده دارند. اگر یکی از آنها گیر کند، دنده با ضربه عوض میشود.
- خرابی اویل پمپ یا مبدل گشتاور
پمپ روغن اگر نتواند جریان کافی ایجاد کند، فشار ناگهانی تغییر میکند و گیربکس بهصورت ناگهانی واکنش نشان میدهد.
- استفاده از روغن غیر استاندارد یا اشتباه
روغن ATF باید با مدل گیربکس مطابقت داشته باشد. استفاده از نوع اشتباه میتواند تعویض دندهها را مختل کند.
- اختلال در نرمافزار ECU یا TCU گیربکس
در خودروهای جدید، تعویض دندهها توسط کامپیوتر کنترل میشود. خطا در برنامه یا سنسورها باعث تعویض ناهماهنگ و ضربه میشود.
- فرسودگی صفحات کلاچ داخلی گیربکس
وقتی لنتهای داخلی فرسوده شوند، تعویض دنده با اصطکاک زیاد و ضربه همراه خواهد بود.
علائم اولیه لگد زدن گیربکس
گاهی پیش از آنکه ضربات شدید شوند، گیربکس نشانههایی هشداردهنده از خود بروز میدهد که نباید نادیده گرفته شوند:
- تأخیر محسوس هنگام تعویض بین دندهها
- ضربه خفیف هنگام تغییر وضعیت از N به D یا R
- صدای تقه یا ضربه هنگام توقف کامل
- لرزش بدنه در زمان شتاب گرفتن
- افزایش دمای روغن گیربکس و بوی سوختگی
در صورت مشاهده یکی از این موارد، بهتر است خودرو را سریعا به تعمیرکار گیربکس اتومات متخصص بسپارید تا مشکل پیش از خرابی جدی تشخیص داده شود.
روشهای رفع لگد زدن گیربکس
برای رفع لگد، ابتدا باید علت دقیق مشخص شود. تعمیرکار با دستگاه دیاگ، خطاهای مربوط به گیربکس را میخواند. سپس مراحل زیر انجام میشود:
- بررسی سطح و کیفیت روغن
- تعویض فیلتر و کارتل در صورت آلودگی
- شستوشوی کامل مدار روغن با دستگاه مخصوص (Flush)
- بررسی عملکرد سلونوئیدها و شیرهای برقی
- بررسی وضعیت تورک کانورتر و اویل پمپ
- بهروزرسانی نرمافزار TCU
در برخی موارد با همین اقدامات ساده، لگد گیربکس کاملاً برطرف میشود و نیازی به باز کردن کامل گیربکس نیست. اما اگر صفحات داخلی سوخته باشند، باید گیربکس بازسازی شود.
ارتباط لگد زدن با روغن بیکیفیت
در بسیاری از خودروهای وارداتی مانند سوناتا، آزرا، اپتیما و توسان، استفاده از روغن غیراصل یکی از دلایل اصلی لگد زدن است. روغنهای تقلبی در بازار زیادند و حتی رنگ و بستهبندی مشابه نمونههای اصلی دارند.
به همین دلیل همیشه باید از فروشگاههای معتبر، روغنهایی با استاندارد ATF SP-IV، ATF WS یا CVT FLUID بسته به مدل خودرو خریداری شود.
نکات نگهداری برای پیشگیری از لگد زدن
- هر ۴۰ هزار کیلومتر روغن گیربکس را تعویض کنید
- از بکسل کردن طولانیمدت خودداری کنید
- هنگام توقف کامل، پدال ترمز را نگه دارید و به حالت N بروید
- در سربالاییها از حالت D استفاده نکنید، از دستی کمک بگیرید
- هر شش ماه یکبار سطح روغن را بررسی کنید
رعایت این موارد عمر گیربکس را افزایش داده و از ایجاد ضربه و لرزش جلوگیری میکند.
سوالات متداول
❓ آیا لگد زدن گیربکس نشانه خرابی جدی است؟
نه لزوماً، ولی نشانهای از یک مشکل در روغن، فیلتر یا سیستم برقی گیربکس است. اگر زود رسیدگی شود، معمولاً با تعویض روغن یا فیلتر برطرف میشود.
❓ آیا تعویض روغن مشکل لگد را حل میکند؟
اگر دلیل آن آلودگی روغن یا افت فشار باشد، بله. اما اگر سلونوئید یا صفحات داخلی آسیب دیده باشند، نیاز به تعمیر تخصصی است.
❓ در چه شرایطی باید گیربکس باز شود؟
وقتی لگد با صدای تقتق یا لرزش شدید همراه است و حتی پس از تعویض روغن ادامه دارد.
❓ آیا نرمافزار گیربکس تأثیر دارد؟
بله، در خودروهای مدرن کنترل گیربکس کاملاً الکترونیکی است و گاهی با آپدیت نرمافزار، مشکل رفع میشود.
❓ هزینه تعمیر لگد زدن چقدر است؟
بین ۲ تا ۱۲ میلیون تومان بسته به نوع خودرو و علت دقیق مشکل. تعویض روغن و فیلتر کمهزینهتر است ولی تعمیر سلونوئید یا مبدل گشتاور هزینه بالاتری دارد.
❓ آیا میتوان با لگد زدن به رانندگی ادامه داد؟
خیر، چون هر ضربه به صفحات داخلی آسیب میزند و هزینه تعمیر چندبرابری ایجاد میکند.
نتیجهگیری
لگد زدن گیربکس اتومات نشانهای از اختلال در عملکرد سیستم انتقال قدرت است که نباید نادیده گرفته شود. بیشتر اوقات علت آن ساده و قابلحل است، مثل کاهش کیفیت روغن یا خرابی فیلتر. اما در صورت بیتوجهی، ممکن است به تعویض کامل گیربکس منجر شود.
بهترین راه پیشگیری، سرویس منظم گیربکس هر ۴۰ هزار کیلومتر، استفاده از روغن استاندارد و مراجعه به تعمیرکاران متخصص است. اگر گیربکس نرم، بدون لرزش و بیصدا میخواهید، مراقبت از روغن و فشار سیستم هیدرولیک را جدی بگیرید.