گیربکسهای CVT یا همان «انتقال قدرت با نسبت پیوسته» سالهاست بهعنوان جایگزینی مدرن برای گیربکسهای اتوماتیک سنتی در بسیاری از خودروها مورد استفاده قرار میگیرند. این نوع گیربکس که عمدتاً به دلیل انتقال نرم، بهبود مصرف سوخت و کاهش پیچیدگی مکانیکی شناخته میشود، در بسیاری از محصولات نیسان مانند نیسان جوک، نیسان مورانو، نیسان قشقایی و حتی مدلهای آلتیما و سنترا استفاده شده است. اما برخلاف تصور عمومی که CVTها را بینیاز از سرویس و بسیار بادوام تلقی میکند، این سیستمها برای عملکرد پایدار و جلوگیری از هزینههای هنگفت تعمیر، نیاز به نگهداری دقیق و دورهای دارند.
دیگر نگران هزینه و کیفیت تعمیر گیربکس نباشید؛ گیربکس پلاس کنار شماست.
نخست باید توجه داشت که گیربکس CVT بر خلاف گیربکسهای اتوماتیک معمولی که از مجموعهای از دندهها و کلاچها برای تغییر سرعت استفاده میکنند، از یک سیستم پولی متحرک و تسمه فولادی بهره میبرد. این طراحی گرچه مزایای بسیاری در زمینه مصرف سوخت و راحتی رانندگی دارد، اما حساسیت بسیار بالایی نسبت به کیفیت روغن، دمای عملکرد، فشار داخلی و رفتار رانندگی راننده دارد. همین موضوع باعث میشود که کوچکترین بیتوجهی در نگهداری، آسیبهای جدی و پرهزینهای را به بار آورد.
یکی از مهمترین بخشهای نگهداری در گیربکسهای CVT، تعویض بهموقع و صحیح روغن گیربکس است. برخلاف تبلیغاتی که گاهی از سوی سازندهها درباره روغنهای مادامالعمر میشود، تجربه عملی تعمیرکاران و متخصصان گیربکس نشان داده که این ادعا برای شرایط اقلیمی ایران چندان کاربردی نیست. گرمای شدید تابستان، ترافیکهای طولانی شهری و شرایط ناهموار برخی جادهها، موجب میشود که روغن گیربکس CVT سریعتر کیفیت خود را از دست بدهد و خاصیت روانکنندگی، خنککنندگی و ضدسایش آن کاهش یابد. توصیه میشود که در خودروهای نیسانی مجهز به گیربکس CVT، تعویض روغن بین ۴۰ تا ۶۰ هزار کیلومتر یا هر ۳ سال یکبار، حتی در شرایط عادی، جدی گرفته شود. نکته مهم در این فرآیند استفاده از روغن مخصوص گیربکس CVT نیسان (مانند NS-2 یا NS-3 بسته به مدل خودرو) و پرهیز از استفاده از روغنهای عمومی یا متفرقه است.
مسئله دیگری که در نگهداری گیربکسهای CVT باید در نظر گرفته شود، بررسی سلامت سیستم خنککننده گیربکس است. چون گیربکس CVT به شدت به دما حساس است، وجود نارسایی در رادیاتور گیربکس، شیر حرارتی یا حتی مسیرهای خنککننده، میتواند منجر به افزایش دمای داخلی شده و به تسمه فولادی و پولیهای اصلی آسیب جدی وارد کند. در بسیاری از موارد مشاهده شده که تنها به دلیل انسداد مسیر خنککننده یا خرابی ساده ترموستات، گیربکس بهطور کامل دچار از کار افتادگی شده است. بنابراین در هر سرویس دورهای باید سلامت سیستم خنککننده بهصورت کامل بررسی شود.
از دیگر موارد کلیدی، نحوه رانندگی با خودروهای مجهز به گیربکس CVT است. این گیربکسها برخلاف گیربکسهای سنتی، از فشار و ضربههای ناگهانی، بهشدت آسیب میبینند. رانندگیهای اسپرت، شتابگیری ناگهانی، حمل بار سنگین در شیبهای زیاد و یا استفاده نادرست از حالت دستی، میتواند فشار بیش از حدی به سیستم پولیها وارد کرده و منجر به لغزش تسمه یا خوردگی سطح پولیها شود. حتی تغییر ناگهانی از دنده عقب به جلو در حال حرکت نیز برای این گیربکسها بسیار مضر است. برای جلوگیری از چنین آسیبهایی، راننده باید همواره با ملایمت پدال گاز را فشار دهد، در سربالاییها از ترمز دستی برای توقف استفاده کند و از فشار آوردن به گیربکس در دمای سرد یا داغ خودداری نماید.
از نظر تشخیص مشکلات احتمالی، گیربکس CVT در مراحل اولیه خرابی نشانههایی مانند صدای زوزه هنگام شتابگیری، تأخیر در واکنش به گاز، نوسان دور موتور بدون افزایش سرعت، یا حتی روشن شدن چراغ چک را از خود نشان میدهد. متأسفانه به دلیل عدم شناخت کافی، بسیاری از رانندگان این علائم را عادی تلقی میکنند و تعمیر را به تعویق میاندازند، در حالی که همین تأخیر میتواند منجر به از کار افتادن کامل گیربکس شود. در صورت مشاهده هرگونه رفتار غیرعادی، مراجعه سریع به مراکز تخصصی گیربکس CVT، بهویژه مراکزی که مجهز به دستگاههای اسکن تخصصی و نرمافزارهای انحصاری نیسان هستند، الزامی است.
در مجموع، گیربکسهای CVT گرچه از نظر طراحی پیشرفتهاند و عملکرد نرمتری نسبت به گیربکسهای قدیمی ارائه میدهند، اما در عین حال بسیار حساس، ظریف و گرانقیمت هستند. مالکان خودروهای نیسان که از این گیربکسها استفاده میکنند، باید مراقبتهای دورهای، رانندگی صحیح، استفاده از قطعات اورجینال و مراجعه به مراکز تخصصی را در اولویت خود قرار دهند. تنها با رعایت این نکات است که میتوان عمر مفید گیربکس را تا بیش از ۲۰۰ هزار کیلومتر افزایش داد و از هزینههای میلیونی تعمیرات اساسی دور ماند.